Powolne pieczenie w umiarkowanej temperaturze wydobywa z pomidorów słodycz i porządnie koncentruje smak, bez przypalania skórek i goryczki. Właśnie dlatego ten sposób sprawdza się lepiej niż szybkie podsmażanie, gdy celem jest dodatek do makaronu, grzanek albo kanapek. Dobrze upieczone pomidory są miękkie, lekko pomarszczone na brzegach i zanurzone w aromatycznym soku z oliwą. Po wyjęciu z piekarnika nadają się od razu do jedzenia, ale po kilku godzinach smak robi się jeszcze pełniejszy.
Składniki na pieczone pomidory do makaronu i kanapek
Najlepiej sprawdzają się pomidory mięsiste, dojrzałe, ale wciąż jędrne. Zbyt wodniste puszczą dużo płynu i będą bardziej gotować się niż piec.
- 1,2 kg pomidorów – najlepiej śliwkowych, malinowych twardszych albo koktajlowych
- 4 łyżki oliwy z oliwek
- 4 ząbki czosnku
- 1 łyżeczka soli płaskiej
- 1/2 łyżeczki świeżo mielonego pieprzu
- 1 łyżeczka cukru – opcjonalnie, szczególnie poza sezonem
- 1 łyżeczka suszonego oregano albo tymianku
- 1/2 łyżeczki płatków chili – opcjonalnie
- 2 gałązki świeżego tymianku lub rozmarynu
- 1 łyżka octu balsamicznego – opcjonalnie, do wersji bardziej wytrawnej
Przygotowanie pieczonych pomidorów
- Nagrzać piekarnik do 170°C góra-dół. Przygotować dużą blachę albo naczynie do zapiekania i wyłożyć papierem do pieczenia, jeśli używana jest blacha. Dzięki temu sok z pomidorów nie przypiecze się zbyt szybko i łatwiej będzie wszystko zebrać do słoika lub garnka.
- Umyć pomidory i dokładnie osuszyć. Większe sztuki przekroić na połówki lub ćwiartki, w zależności od wielkości. Pomidory koktajlowe wystarczy przeciąć na pół. Twarde miejsca po szypułkach wyciąć, ale nie usuwać miąższu więcej, niż potrzeba.
- Obrać czosnek. Dwa ząbki pokroić w cienkie plasterki, a dwa lekko rozgnieść nożem. Taki podział daje lepszy efekt: część czosnku odda aromat do oliwy i soku, a część pozostanie wyraźnie wyczuwalna w gotowym dodatku.
- Ułożyć pomidory przeciętą stroną do góry, dość ciasno, ale w jednej warstwie. Skropić oliwą, posypać solą, pieprzem, oregano, ewentualnie cukrem i chili. Rozłożyć czosnek oraz gałązki ziół między pomidorami. Jeśli planowane jest użycie octu balsamicznego, dodać go oszczędnie już teraz, cienką strużką.
- Wstawić do piekarnika na 50-75 minut. Czas zależy od odmiany pomidorów i ich wielkości. Po około 40 minutach warto zajrzeć do piekarnika: jeśli na blasze zebrało się dużo soku, nie trzeba nic zlewać. Ten sok jest bardzo cenny, bo po wymieszaniu z oliwą tworzy gotowy sos do makaronu.
- Piec do momentu, aż brzegi lekko się pomarszczą, miąższ zmięknie, a część wody odparuje. Pomidory nie powinny wyschnąć na wiór. Do makaronu i kanapek najlepsza jest konsystencja miękka, soczysta, ale już wyraźnie skoncentrowana.
- Wyjąć z piekarnika i odstawić na 10 minut. To krótki, ale ważny etap. Smaki się wyrównują, a gorący sok lekko gęstnieje. Gałązki ziół można usunąć, jeśli oddały już aromat, albo zostawić do przechowywania w słoiku.
- Do podania z makaronem przełożyć pomidory wraz z całym sosem do garnka lub dużej patelni, lekko rozgnieść widelcem i połączyć z ugotowanym makaronem. Jeśli mają trafić na kanapki, warto część sztuk zostawić w połówkach, a część rozetrzeć, by powstało coś pomiędzy pastą a konfiturą warzywną.
Jeśli pomidory są bardzo kwaśne, lepiej dosypać odrobinę cukru po pieczeniu niż przesadzić na początku. Po odparowaniu smak staje się intensywniejszy, więc przyprawy zawsze dobrze jest korygować na końcu.
Pomidory nie powinny pływać w oliwie ani leżeć zbyt luźno na blasze. Zbyt duża ilość tłuszczu daje ciężki efekt, a zbyt duże odstępy przyspieszają wysychanie zamiast spokojnego pieczenia.
Jak podawać pieczone pomidory do makaronu i kanapek
W makaronie najprostsze połączenie wypada najlepiej. Wystarczy krótki format, na przykład penne, fusilli albo rigatoni, bo dobrze łapie gęsty sok i kawałki pomidorów. Na 250 g suchego makaronu zwykle wystarcza porcja z tego przepisu. Po wymieszaniu można dodać garść posiekanej bazylii, 2 łyżki startego parmezanu albo łyżkę masła, jeśli potrzebna jest bardziej kremowa końcówka. Gdy sos wydaje się zbyt gęsty, dobrze działa kilka łyżek wody po gotowaniu makaronu.
Na kanapkach sprawdzają się w dwóch wersjach. Pierwsza to połówki pomidorów układane na dobrej kromce chleba z ricottą, twarożkiem lub kozim serem. Druga to wersja bardziej smarowna: pomidory rozgniecione widelcem z pieczonym czosnkiem, odrobiną oliwy i pieprzu. Taka pasta dobrze wypada na grzankach, focacci, bagietce i w tostach z mozzarellą.
Warto też wykorzystać je jako bazę do szybkiego obiadu. Po zmiksowaniu z częścią soku tworzą prosty sos do klopsików, gnocchi albo pieczonych warzyw. Nie trzeba wtedy długo gotować ani dodatkowo redukować sosu, bo piekarnik zrobił już większość pracy.
Najczęstsze błędy przy pieczeniu pomidorów
Dlaczego pieczone pomidory wychodzą wodniste
Najczęstszy powód to niewłaściwa odmiana. Duże, bardzo soczyste pomidory sałatkowe potrafią puścić tyle płynu, że zamiast pieczenia wychodzi coś w rodzaju duszenia. Da się to uratować, przedłużając czas o 10-15 minut, ale wygodniej od razu wybierać odmiany bardziej mięsiste.
Znaczenie ma też sposób ułożenia. Gdy pomidory są wrzucone byle jak, część styka się skórką z blachą, część przecięciem do dołu i sok wypływa za szybko. Lepszy efekt daje równe rozłożenie przeciętą stroną do góry.
Problemem bywa również zbyt niska temperatura. Przy 140-150°C pomidory długo miękną, ale wolniej odparowują. W efekcie po godzinie nadal są blade i pełne wody. Umiarkowane 170°C daje lepszy balans między karmelizacją a soczystością.
Jak nie przypalić czosnku i ziół
Czosnek pokrojony bardzo drobno, rozsypany po suchej blasze, przypala się szybciej niż pomidory. Dlatego lepiej kroić go w plasterki albo zostawiać część ząbków rozgniecionych. Powinien mieć kontakt z oliwą i sokiem z pomidorów, wtedy mięknie i słodnieje.
Ze świeżymi ziołami podobnie. Delikatna bazylia nie nadaje się do długiego pieczenia, bo robi się ciemna i traci aromat. Lepiej dodać ją po upieczeniu. Do piekarnika bardziej pasuje tymianek albo rozmaryn.
Jeśli piekarnik mocno przypieka od góry, pod koniec pieczenia można obniżyć blachę o jeden poziom. Nie trzeba przykrywać pomidorów folią, bo wtedy znowu zaczną się bardziej dusić niż piec.
Gdy pomidory mają trafić głównie do kanapek, warto piec je 5-10 minut dłużej. Gdy planowane są do makaronu, lepiej zostawić w nich trochę więcej soku, bo to właśnie on tworzy sos.
Przechowywanie i wekowanie pieczonych pomidorów
Po ostudzeniu pomidory można przełożyć do czystego słoika razem z całym sokiem i oliwą. W lodówce wytrzymują 4-5 dni. Dobrze, by były możliwie przykryte płynem, bo wtedy wolniej tracą świeżość. Przed podaniem z lodówki warto wyjąć je na 20 minut wcześniej, bo schłodzona oliwa tężeje i tłumi aromat.
Jeśli planowane jest dłuższe przechowywanie, najlepiej użyć małych, wyparzonych słoików i zapasteryzować zawartość 15 minut od zagotowania wody. Trzeba jednak pamiętać, że to nie są suszone pomidory zalane samą oliwą, tylko wilgotny przetwór warzywny. Bez pasteryzacji nie powinien stać poza lodówką.
Dobrym rozwiązaniem jest też mrożenie. Pomidory można podzielić na porcje do jednego obiadu, przełożyć do pojemników i zamrozić na do 3 miesięcy. Po rozmrożeniu najlepiej trafiają od razu na patelnię lub do garnka, bo struktura robi się bardziej miękka niż po samym chłodzeniu.
Wartości odżywcze pieczonych pomidorów
Pieczone pomidory są lekkie, a jednocześnie intensywne w smaku, więc pozwalają budować danie bez dużej ilości dodatkowego tłuszczu. Zawierają potas, witaminę C i likopen. Co ważne, likopen staje się lepiej przyswajalny po obróbce cieplnej, szczególnie w obecności oliwy.
Cała porcja z tego przepisu ma orientacyjnie około 430-500 kcal, zależnie od wielkości pomidorów i ilości użytej oliwy. Jedna porcja jako dodatek do 4 dań to zwykle około 110-125 kcal. W przypadku podania na kanapkach kaloryczność całości najmocniej zależy już od pieczywa i dodatków, nie od samych pomidorów.
To prosty skład, więc łatwo dopasować go do różnych diet. Przy ograniczaniu soli wystarczy zmniejszyć jej ilość i wzmocnić smak pieprzem, ziołami oraz odrobiną octu balsamicznego. Przy diecie łagodnej można pominąć chili i ograniczyć czosnek do dwóch ząbków.